+ زرتشت

همسان سازی روایات کهن ایرانی با اصول اعتقادی پس از زرتشت و دوران اسلامی

روایات کهن در دوره ی پیش از ظهور زرتشت که به صورت سینه به سینه نقل شده در دوران زرتشت همراه با تغییراتی با اصول دین زرتشتی همسان سازی و منطبق شده است. این روایات دینی در دوران ساسانی بار دیگر احیاء شد و روایات کهن بار دیگر دست خوش تغییر شدند. در این دوران اوستا جمع آوری و بازنویسی شد. و خدای نامه ها نیز نگارش یافت. در دوران پس از ورود اسلام به ایران، روایات کهن که از اوستا، خدای نامه و دیگر متون کهن بافی مانده بود در قالب جدید احیاء شد. در سال 142 هـ.ق ابن مقفع خدای نامه را به عربی ترجمه کرد. این اثر و ترجمه عربی آن در گذر زمان از میان رفت. با وجود این به کوشش تاریخ نگاران و سخن سرایان ایرانی مسلمان مندرجات آن در کتاب هایی که از قرن سوم به بعد نگارش یافت، حفظ و نگهداری شد. تاریخ نگاران مسلمان ایرانی ضمن احیای روایات کهن ایرانی، محتوای آن ها را با فرهنگ اسلامی انطباق دادند.

در دوران اسلامی روایات کهن به تدریج رنگ اسلامی به خود می گیرد. گیو مرد یا کیومرث به عنوان نخستین انسان با حضرت آدم (ع) جمشید پادشاه اسطوره ای ایران با حضرت سلیمان همسان سازی می شود. دینوری در اخبار الطوال سام جد رستم را به عنوان یکی از فرزندان نوح معرفی می کند. گردیزی در «زین الاخبار» منوچهر را هم عصر حضرت موسی (ع) می داند ابن بلخی مادر گرشاسب را دختر بنیامین فرزند یعقوب و مادر بهمن را از فرزندان طالوت پیامبر می داند.

طبری در یکی از روایات از فریدون به عنوان ذوالقرنین و معاصر خضر بن نبی نام می برد. و گرویزی فریدون را حاصل وحی الهی می داند.

در روایات دوران اسلامی، آیین سوگواری سیاوش با مصیبت نامه های سرور شهیدان حضرت امام حسین (ع) شباهت سازی می شود.

روایت های کهن پارسی با احساسات وطن خواهانه و ملی گرایانه در دوران اسلامی با درون مایه های اعتقادی ایرانیان مسلمان پیوند می خورد. این تلاش های آگاهانه در دنیای افسانه، مبین آشتی میان عقاید دوران ایران باستان با ارزش های ایران دوران اسلامی است.